زنگ خطر در ۵ می به صدا درآمد. چهار نفر از کارکنان بخش بهداشت در استان ایتوری جمهوری دموکراتیک کنگو، طی چهار روز بر اثر یک بیماری ناشناخته جان خود را از دست دادند. تیمهای واکنش سریع برای بررسی اعزام شدند و آزمایشها در یک مرکز تحقیقاتی در کینشازا، مقصر اصلی را شناسایی کرد: ویروس بوندیبوگیو (Bundibugyo)، یکی از ویروسهایی که باعث بیماری ابولا میشود.
گسترش سریع و آمار نگرانکننده
در چند هفته گذشته، موارد مشکوک به این بیماری به سرعت افزایش یافته است. تا ۲۴ می، سازمان بهداشت جهانی (WHO) تخمین زده بود که ۲۲۳ نفر بر اثر این بیماری جان باختهاند و بیش از ۹۰۰ مورد مشکوک نیز گزارش شده بود. ارقام امروز به احتمال زیاد حتی بالاتر از این هم رفته است. این وضعیت بسیار وخیمتر از سایر شیوعهای ویروسی اخیر است و دلایل متعددی برای این امر وجود دارد.
نکته کلیدی: ابولا یک بیماری شدید با میانگین نرخ مرگ و میر ۵۰ درصد است. شیوعهای قبلی این بیماری منجر به مرگ هزاران نفر شده است. برای مثال، بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶، شیوع ابولا در غرب آفریقا بیش از ۱۱,۰۰۰ قربانی گرفت.
چرا این شیوع متفاوت و خطرناکتر است؟
مهمترین دلیل، خود بیماری است. اما این بار با یک چالش بزرگتر روبرو هستیم: ویروسی که باعث این شیوع شده است، از نوع «زئیر» نیست که در شیوعهای قبلی دیده بودیم، بلکه از نوع «بوندیبوگیو» است که توالی ژنتیکی متفاوتی دارد.
خلاء واکسن و درمان
در حال حاضر هیچ واکسن تایید شدهای برای ویروس بوندیبوگیو وجود ندارد. مشخص نیست که آیا دو واکسن موجود برای ویروس زئیر، روی این نوع جدید نیز مؤثر هستند یا خیر. حتی این نگرانی وجود دارد که استفاده از آنها ممکن است با تداخل در پاسخ ایمنی بدن، اوضاع را بدتر کند. دانشمندان در حال کار بر روی واکسنهای بالقوه هستند، اما پیشرفتهترین آنها هنوز ماهها تا مرحله آزمایشهای بالینی فاصله دارند. همچنین هیچ درمان ضد ویروسی خاصی برای این بیماری وجود ندارد.
روشهای انتقال و چالشهای کنترل
ویروسهای ابولا میتوانند از طریق حیواناتی مانند خفاشهای میوهخوار، شامپانزهها و گوریلها به انسان منتقل شوند. سپس از طریق تماس با مایعات بدن مانند خون یا استفراغ، بین انسانها پخش میشوند. به همین دلیل است که ویروس اغلب در میان اعضای خانواده، کارکنان بهداشتی و در حین برخی مراسم تدفین گسترش مییابد.
سازمان بهداشت جهانی برای کنترل شیوع، راهکارهای زیر را توصیه میکند:
- ایزوله کردن افراد مبتلا در مراکز درمانی.
- اقدامات تدفین ایمن که تماس فیزیکی با متوفی را محدود میکند.
- اطلاعرسانی به جوامع در مورد ویروس و نحوه انتشار آن.
- تشخیص و ردیابی سریع موارد توسط متخصصان بهداشت.
موانع اجتماعی: اطلاعات غلط و خشونت
اجرای این پروتکلها در عصر اطلاعات نادرست، بسیار دشوار است. برخی از اعضای جامعه حتی واقعی بودن این بیماری را زیر سوال میبرند. در هفتههای اخیر، سه حمله به مراکز درمانی در منطقه صورت گرفته است. هفته گذشته، دو مرکز درمانی به آتش کشیده شدند. این حوادث پس از آن رخ داد که بستگان یک فرد فوت شده از تحویل گرفتن جسد (که آلوده بود) منع شدند، که نشاندهنده عمق بیاعتمادی و چالشهای پیش رو برای کنترل این بحران بهداشتی است.